Uprawnienia SEP to państwowe świadectwa kwalifikacyjne, wymagane przez kluczową dla branży Ustawę Prawo energetyczne. Potwierdzają kompetencje do legalnej i bezpiecznej pracy przy urządzeniach, instalacjach oraz sieciach energetycznych.
Potoczna nazwa "uprawnienia SEP" pochodzi od Stowarzyszenia Elektryków Polskich, jednej z najstarszych organizacji nadzorujących standardy egzaminacyjne.
Świadectwo kwalifikacyjne jest oficjalnym dokumentem państwowym.
Zgodnie z Ustawą Prawo energetyczne, jego posiadanie jest ustawowym obowiązkiem dla wszystkich osób zajmujących się eksploatacją (E) lub dozorem (D) urządzeń, instalacji i sieci energetycznych. To formalne potwierdzenie dysponowania niezbędną wiedzą do bezpiecznego wykonywania zawodu.
Bez świadectwa kwalifikacyjnego praca przy urządzeniach energetycznych jest nielegalna.
Podział na grupy: G1, G2, G3
Z perspektywy rekrutacyjnej świadectwo kwalifikacyjne jest „licencją na pracę”, która:
umożliwia legalne zatrudnienie na stanowiskach takich jak elektryk, elektromonter, serwisant czy technik utrzymania ruchu,
pozwala na awans zawodowy i uzyskanie znacznie wyższego wynagrodzenia,
daje uprawnienia do pracy w konkretnym zakresie: G1 (elektryka), G2 (ciepłownictwo) oraz G3 (gazownictwo).
Uprawnienia energetyczne podzielone są na trzy główne grupy, z których każda odpowiada za inny obszar specjalizacji.
G1 – urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne
Obszar związany z wytwarzaniem, przetwarzaniem, przesyłaniem i zużywaniem energii elektrycznej.
Przykładowe urządzenia i instalacje:
instalacje o napięciu do 1 kV i powyżej 1 kV
zespoły prądotwórcze o mocy powyżej 50 kW
sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego
G2 – urządzenia, instalacje i sieci cieplne
Obszar związany z wytwarzaniem, przetwarzaniem, przesyłaniem i zużywaniem ciepła oraz innymi urządzeniami energetycznymi.
Przykładowe urządzenia i instalacje:
kotły parowe i wodne o mocy powyżej 50 kW
sieci i instalacje cieplne o przesyle ciepła powyżej 50 kW
urządzenia wentylacji, klimatyzacji i chłodnicze
G3 – urządzenia, instalacje i sieci gazowe
Obszar związany z wytwarzaniem, przetwarzaniem, przesyłaniem, magazynowaniem i zużywaniem paliw gazowych.
Przykładowe urządzenia i instalacje:
sieci gazowe rozdzielcze i przesyłowe
urządzenia i instalacje gazowe (np. o ciśnieniu do 5 kPa i powyżej)
przemysłowe odbiorniki paliw gazowych o mocy powyżej 50 kW
Rodzaje stanowisk: eksploatacja (E) i dozór (D)
W ramach każdej grupy (G1, G2, G3) można ubiegać się o uprawnienia na stanowisku Eksploatacji (E) lub Dozoru (D). Różnią się one zakresem odpowiedzialności i charakterem wykonywanych zadań.
Stanowisko eksploatacji (E) – kompetencje wykonawcze
Osoba z uprawnieniami E jest bezpośrednim wykonawcą prac technicznych.
Do jej głównych zadań należą:
obsługa urządzeń: uruchamianie, wyłączanie, monitorowanie parametrów pracy,
konserwacja i remonty: wykonywanie przeglądów okresowych, napraw i usuwanie awarii,
montaż i demontaż: prowadzenie prac instalacyjnych i modernizacyjnych,
wykonywanie pomiarów: realizacja czynności kontrolno-pomiarowych.
Stanowisko dozoru (D) – kompetencje nadzorcze
Osoba z uprawnieniami D pełni funkcje kierownicze i nadzorcze. Odpowiada za bezpieczną organizację pracy i stan techniczny infrastruktury.
Jej obowiązki to:
nadzorowanie pracowników: kierowanie czynnościami osób z uprawnieniami E,
organizacja bezpiecznej pracy: planowanie zadań zgodnie z przepisami BHP i instrukcjami,
kontrola stanu technicznego: dopuszczanie urządzeń do pracy po naprawach,
zarządzanie dokumentacją: prowadzenie i zatwierdzanie protokołów technicznych i pomiarowych.
Ważność i odnawianie uprawnień
Kwestie wydawania uprawnień SEP reguluje Prawo energetyczne.
Art. 54. 1. Osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach, o których mowa w ust. 6, obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne.
Zgodnie z nowelizacją Prawa energetycznego, która weszła w życie w 2021 roku, wszystkie świadectwa kwalifikacyjne – niezależnie od grupy (G1, G2, G3) czy rodzaju stanowiska (E, D) – są terminowe. To kluczowa zmiana w stosunku do dawnych uprawnień bezterminowych.
Jak długo obowiązuje certyfikat?
Okres ważności świadectwa kwalifikacyjnego wynosi 5 lat od daty wydania.
Po upływie tego czasu należy ponownie przystąpić do egzaminu, aby odnowić uprawnienia.
Wprowadzenie okresu ważności wynika z konieczności regularnej aktualizacji wiedzy specjalistów w obliczu dynamicznych zmian technologicznych i nowych przepisów bezpieczeństwa.
Kto może zdobyć uprawnienia SEP?
Wymagania stawiane kandydatom są precyzyjnie określone przez przepisy. Aby przystąpić do egzaminu, należy:
mieć ukończone 18 lat.,
posiadać minimum podstawowe wykształcenie,
od lipca 2022 roku wymagane jest również przedstawienie dokumentu potwierdzającego posiadanie wiedzy technicznej. Może to być dyplom ukończenia szkoły o profilu technicznym (np. elektrycznym, mechanicznym), świadectwo czeladnicze, dyplom mistrzowski lub zaświadczenie od pracodawcy potwierdzające doświadczenie zawodowe i staż pracy przy eksploatacji odpowiednich urządzeń.
Ile kosztuje uzyskanie uprawnień?
Koszty zdobycia świadectwa kwalifikacyjnego obejmują opłatę egzaminacyjną (ustaloną prawnie) oraz szkolenie (cena zależy od firmy szkoleniowej).
Opłata za egzamin wynosi zawsze 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Od 1 stycznia 2026 r. to 480,60 zł za jeden egzamin.
Koszt szkolenia: ceny kursów przygotowawczych wahają się zazwyczaj od ok. 70-100 zł w formie online do nawet 800 zł przy specjalistycznych szkoleniach stacjonarnych. Wiele ośrodków oferuje rabaty przy zapisie na więcej niż jedną grupę uprawnień.
Kto może przeprowadzać egzaminy kwalifikacyjne?
Egzaminy kwalifikacyjne (potocznie nazywane "egzaminami SEP") są przeprowadzane przez komisje kwalifikacyjne, które muszą posiadać oficjalne zatwierdzenie i upoważnienie wydane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Choć najpopularniejszą jednostką egzaminującą jest Stowarzyszenie Elektryków Polskich (SEP), nie jest ono jedynym podmiotem uprawnionym do sprawdzania kwalifikacji.
Kto jeszcze może przeprowadzać egzaminy potwierdzające kwalifikacje?
Stowarzyszenia naukowo-techniczne
To one prowadzą najwięcej egzaminów w Polsce. Zgodnie z przepisami, komisje mogą być powoływane przy stowarzyszeniach zrzeszających co najmniej 200 członków posiadających odpowiednie kwalifikacje. Do najbardziej znanych należą:
Stowarzyszenie Elektryków Polskich (SEP) – od którego pochodzi potoczna nazwa uprawnień,
Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich (SIMP),
Stowarzyszenie Mechaników i Energetyków Polskich (SMEP),
inne stowarzyszenia zawodowe posiadające akredytację URE.
Przedsiębiorstwa energetyczne
Egzaminy mogą być również przeprowadzane wewnątrz dużych zakładów pracy.
Prezes URE powołuje komisje w przedsiębiorstwach energetycznych, które zatrudniają co najmniej 200 osób wykonujących prace przy eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci.
Organy państwowe i resortowe
W określonych przypadkach komisje są powoływane przez inne organy niż Prezes URE:
właściwi ministrowie oraz Szefowie Agencji (np. Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu),
Minister Obrony Narodowej – dla jednostek podległych MON,
Minister właściwy ds. transportu.
Wybór konkretnego ośrodka egzaminacyjnego zależy od kandydata lub pracodawcy, jednak w każdym przypadku komisja musi legitymować się ważnym aktem powołania, który wydawany jest na okres 5 lat